ثبت نام / ورود
قرص راکوتان قبل و بعد از جراحی بینی
دکتر حمیدرضا حسنانی
متخصص گوش، حلق و بینی | جراح بینی در تهران | متخصص جراحی بینی
ایزوترتینوئین (با نام های تجاری راکوتان یا آکوتان یا داکوتان) از مشتقات ویتامین A است که در درمان آکنه (جوش صورت ) به کار می رود. این داروها باید یک ماه قبل از جراحی قطع شوند زیرا احتمال آسیب پوستی در حین جراحی در صورت مصرف آنها وجود دارد. همچنین تا یک ماه بعد از عمل بینی استفاده از این دارو مجاز نیست.
در گذشته توصیه می شد که مصرف راکوتان از یک ماه قبل از عمل بینی و تا یک ماه بعد ازعمل بینی متوقف شود اما قطع مصرف راکوتان دیگر توصیه نمیشود، مخصوصاً اگر بیمار دوز پایین یا متوسط مصرف میکند.
راکوتان و اثر آن بر جراحی بینی
راکوتان یا ایزوترتینوئین دارویی است که بیشتر برای کنترل آکنه شدید و پوستهای بسیار چرب استفاده میشود. این دارو با کوچک کردن غدد سباسه و کم کردن ترشح چربی، روی کیفیت پوست بینی هم اثر میگذارد. به همین علت در بعضی از بیمارانی که بینی گوشتی، پوست ضخیم و پوست چرب دارند، بعد از جراحی بینی میتواند به بهتر شدن وضعیت پوست و خوابیدن ورم کمک کند. البته این دارو برای همه مناسب نیست و باید فقط با نظر پزشک مصرف شود.ساختمان پوست و نقش غدد سباسه
پوست از سه بخش اصلی تشکیل شده است:1. اپیدرم: لایه سطحی پوست که نقش محافظتی دارد.
2. درم: لایه میانی که حاوی عروق، اعصاب، فولیکول مو و غدد سباسه است.
3. بافت زیرجلدی: لایه عمقیتر که از چربی و بافت همبند تشکیل شده است.
غدد سباسه یا غدد چربی در داخل لایه درم قرار دارند و مادهای به نام سبوم ترشح میکنند. سبوم باعث نرمی پوست میشود، اما اگر بیش از حد ترشح شود، پوست چرب، منافذ باز، آکنه و ضخیمتر به نظر رسیدن پوست ایجاد میکند.
در پوست بینی، بهخصوص در افرادی که بینی گوشتی دارند، غدد سباسه معمولا بزرگتر و فعالتر هستند. به همین علت پوست بینی چربتر، ضخیمتر و سنگینتر دیده میشود و همین موضوع میتواند ظرافت نتیجه جراحی بینی را کمتر نشان دهد.
اثر اصلی راکوتان روی همین غدد سباسه است. این دارو:
- اندازه غدد سباسه را کوچک میکند
- ترشح چربی را کم میکند
- التهاب پوست را کاهش میدهد
- زمینه ایجاد آکنه را کمتر میکند
- در برخی بیماران باعث میشود پوست بینی نازکتر و جمعتر به نظر برسد
ضخامت اپیدرم در افراد مختلف و در بینی گوشتی
ضخامت اپیدرم در قسمتهای مختلف بدن متفاوت است. برای مثال اپیدرم در پلک بسیار نازک و در کف دست و پا بسیار ضخیم است. در صورت، اپیدرم معمولا خیلی ضخیم نیست. نکته مهم این است که در بینی گوشتی، ضخامت ظاهری پوست بیشتر به علت درم ضخیم، بافت چربی زیرپوستی و غدد سباسه فعال است، نه فقط به علت اپیدرم.بنابراین وقتی میگوییم پوست بینی گوشتی ضخیم است، منظور فقط لایه سطحی اپیدرم نیست. در واقع مجموعهای از این عوامل باعث میشود پوست بینی سنگینتر باشد:
- غدد سباسه بزرگتر
- ترشح چربی بیشتر
- درم ضخیمتر
- بافت نرم و فیبروز بیشتر در نوک بینی
به همین دلیل در بینیهای گوشتی، حتی اگر جراح اسکلت بینی را خوب شکل دهد، پوست ضخیم ممکن است اجازه ندهد ظرافت تغییرات بهخوبی دیده شود. در این گروه، راکوتان گاهی کمککننده است.
اثر راکوتان بر بینی بعد از یک ماه، سه ماه و شش ماه مصرف
بعد از یک ماه
در ماه اول معمولا چربی پوست کمتر میشود و بیمار احساس میکند پوست و لبها خشکتر شدهاند. پوست بینی کمی کمچربتر میشود، اما هنوز تغییر چشمگیر در ضخامت ظاهری بینی انتظار نمیرود. در بیمارانی که آکنه دارند، ممکن است در هفتههای اول ضایعات بیشتر شود که به آن برونریزی اولیه میگویند و معمولا جای نگرانی ندارد.بعد از سه ماه
تا حدود سه ماه، اثر دارو روی غدد سباسه واضحتر میشود. پوست بینی کمتر چرب است، منافذ کمتر جلب توجه میکنند و در بعضی بیماران پوست بینی کمی جمعتر و سبکتر به نظر میرسد. اگر بیمار جراحی بینی انجام داده باشد، در این مرحله ممکن است خوابیدن ورم پوست و مشخصتر شدن فرم بینی بهتر دیده شود، بهخصوص در بینیهای گوشتی و پوست چرب.بعد از شش ماه
در شش ماه، اثر دارو معمولا کاملتر میشود. غدد سباسه کوچکتر شدهاند، چربی پوست به شکل محسوسی کمتر است و در بینیهای گوشتی، پوست ممکن است نازکتر و کمورمتر به نظر برسد. در این مرحله اگر جراحی بینی انجام شده باشد، امکان دیده شدن خطوط و فرم بینی بیشتر میشود. البته باید توجه داشت که راکوتان جای جراحی را نمیگیرد و فقط میتواند کیفیت پوست را بهتر کند تا نتیجه جراحی بهتر دیده شود.نحوه مصرف راکوتان
این دارو بهتر است همراه با غذای نسبتا چرب مصرف شود، چون جذب آن با غذا بهتر میشود. همچنین بهتر است با یک لیوان آب کامل خورده شود تا دارو در مری گیر نکند و احتمال سوزش مری و معده کمتر شود.اگر یک روز مصرف دارو را فراموش کردید، معمولا ایرادی ندارد. لازم نیست روز بعد دو عدد بخورید. فقط برنامه معمول خود را ادامه دهید.
مقدار مصرف باید توسط پزشک تعیین شود، چون به وزن، هدف درمان، وضعیت کبد، چربی خون و تحمل بیمار بستگی دارد.
عوارض راکوتان
در اغلب بیماران، عوارض راکوتان برگشتپذیر هستند و بعد از قطع دارو برطرف میشوند. عوارض شایع آن شامل موارد زیر است:- خشکی لب و پوست
- خشکی مخاط بینی
- خشکی چشم
- ریزش خفیف مو
- دردهای خفیف مفصلی یا عضلانی
خشکی چشم معمولا با اشک مصنوعی قابل کنترل است و خشکی پوست و لب با مرطوبکننده و بالم لب بهتر میشود.
با این حال، بیان این نکته دقیقتر است که بگوییم بیشتر عوارض دارو برگشتپذیرند و عوارض ماندگار نادر هستند. به همین علت مصرف دارو باید با پایش منظم انجام شود.
عوارض نگرانکننده که نیاز به توجه دارند
عوارض مهمتری که باید پایش شوند عبارتاند از:- افزایش آنزیمهای کبدی
- افزایش چربی خون، بهخصوص تریگلیسرید
- تغییرات شدید خلقی
- سردرد شدید و غیرعادی
معمولا آزمایش خون هر یک تا دو ماه یک بار انجام میشود تا وضعیت کبد و چربی خون بررسی شود.
اگر آنزیمهای کبدی فقط کمی بالا بروند، معمولا الزام به قطع دارو وجود ندارد. اما اگر حدود دو تا سه برابر حد طبیعی شوند، مثلا به حدود 120 تا 140 برسند، باید پزشک درباره قطع یا توقف دارو تصمیم بگیرد.
اگر چربی خون، بهخصوص تریگلیسرید، خیلی بالا برود و مثلا به بالای 400 برسد، ادامه مصرف میتواند مشکلساز شود و باید ارزیابی جدی انجام شود.
اگر خلق و خو بههم بریزد و بیمار دچار افسردگی شدید یا افکار خودکشی شود، دارو باید قطع شود و ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
سردرد خفیف معمولا مشکل مهمی نیست، اما اگر سردرد شدید، مداوم، همراه با تاری دید یا تهوع ایجاد شود، میتواند نگرانکننده باشد و باید احتمال افزایش فشار داخل جمجمه بررسی شود. در چنین شرایطی دارو باید قطع و بیمار سریع بررسی شود.
موارد احتیاط و تداخل دارویی
راکوتان نباید همراه با تتراسایکلین مصرف شود، چون خطر افزایش فشار داخل جمجمه بیشتر میشود.در بیمارانی که آکنه دارند، ممکن است در شروع مصرف جوشها موقتا بیشتر شوند. این وضعیت معمولا گذرا است و بعد از آن، روند درمان آکنه بهتر میشود.
کبد چرب بهخودیخود همیشه مانع مصرف راکوتان نیست، اما نارسایی کبدی از موارد مهم منع مصرف یا محدودیت جدی محسوب میشود و باید با نظر پزشک تصمیمگیری شود.
همچنین در خانمها، بارداری از مهمترین ممنوعیتهای مصرف این دارو است و باید حتما پیش از مصرف و در طول مصرف به این موضوع توجه شود.
اثر راکوتان بر نتیجه جراحی بینی
در بیمارانی که بینی گوشتی، پوست ضخیم و چرب دارند، یکی از مشکلات اصلی بعد از جراحی این است که پوست سنگین اجازه نمیدهد ظرافتی که در اسکلت بینی ایجاد شده کاملا دیده شود. در این افراد، راکوتان میتواند با کاهش چربی و کوچک کردن غدد سباسه، کیفیت پوست را بهتر کند و کمک کند فرم بینی واضحتر دیده شود.اما در افرادی که بینی استخوانی دارند، یا بزرگی بینی بیشتر به علت پهن بودن استخوان و غضروف است تا ضخامت پوست، راکوتان سود زیادی ندارد. چون این دارو اسکلت بینی را کوچک نمیکند و فقط روی پوست و غدد چربی اثر میگذارد.
نتیجهگیری
راکوتان دارویی است که با کم کردن فعالیت غدد سباسه، چربی پوست را کاهش میدهد و در برخی بیماران باعث میشود پوست بینی سبکتر، کمچربتر و تا حدی نازکتر به نظر برسد. این اثر بهویژه در بیمارانی که بینی گوشتی، پوست چرب و ضخیم دارند میتواند بعد از جراحی بینی مفید باشد و به بهتر دیده شدن نتیجه کمک کند.در مقابل، در بیمارانی که بینی استخوانی دارند یا بزرگی بینی آنها بیشتر به علت ساختار غضروفی و استخوانی است، این دارو معمولا کمک قابل توجهی نمیکند.
بنابراین میتوان گفت مصرف راکوتان بعد از جراحی بینی برای بینیهای گوشتی، چرب و ضخیم در برخی بیماران توصیه میشود، اما برای بینیهای استخوانی یا بینیهایی که مشکل اصلی آنها پهنی غضروف و اسکلت بینی است، معمولا توصیه اصلی نیست. تصمیم نهایی باید با توجه به نوع بینی، وضعیت پوست، آزمایشها و نظر جراح یا متخصص پوست گرفته شود.
نکته مهم: راکوتان باید فقط با تجویز پزشک و همراه با آزمایش و پایش منظم مصرف شود. این دارو میتواند بسیار مفید باشد، اما مصرف خودسرانه آن تصمیم درستی نیست.