چگونه بیهوشی امن، جراحی بینی را بدون استرس ممکن می‌کند؟

دکتر حمیدرضا حسنانی متخصص جراحی بینی

متخصص و جراح گوش و حلق و بینی | جراح بینی
واتساپ | تماس تلفنی | مشاوره آنلاین

آشنایی با بی هوشی عمومی و داروهای آن

خیلی ها از بیهوشی می ترسند و به همین علت از جراحی بینی گریزان هستند. ریشۀ این نگرانی ها احتمالاً به گذشته برمی گردد. زیرا در گذشته ای نه چندان دور از داروهای بیهوشی با ضریب خطر بالاتر استفاده می شد که عوارضی به دنبال داشت.

anesthesia tube
بیهوشی یکی از نگرانی های عمده بسیاری از افرادی است که در خصوص جراحی بینی از دکتر حسنانی درخواست مشاوره می کنند. این هراس بی مورد غالباً به تصورات و باورهای شایع درباره بیهوشی مربوط است.
پروین نگرانی خود را در خصوص تاثیر بی هوشی بر حافظه ابراز کرده. ندا ۳۱ ساله که قبلا تحت بی هوشی، آپاندیس خود را عمل کرده بود گفته که تا چند ماه در بدنش احساس ضعف می کرده. میترا سی ساله از 3 سال پیش تا به حال تصمیم به عمل گرفته اما به دلیل ترس از بی هوشی تا کنون با مشکل انحراف بینی اش کنار آمده است. ثریا پا را از بقیه فراتر گذاشته و گفته که «از مرگ زیر عمل می ترسم»!

آمال، صحبت با متخصص بیهوشی، 
قبل از انجام عمل، متخصص بیهوشی با شما صحبت می کند و از شما سوالاتی می پرسد.

ریشه نگرانی ها کجاست؟

ریشه این نگرانی ها احتمالا به گذشته بر می گردد. زیرا در گذشته ای نه چندان دور، از داروهای بیهوشی با ضریب خطر بالاتر استفاده می‌شد که عوارضی را به‌دنبال داشت. اما با پیشرفت علم پزشکی و دستاوردهای چشمگیری که در عرصه بی هوشی حاصل شده، آن داروها در حال حاضر از رده خارج شده‌اند. امروزه نسل جدیدی از داروهای بیهوشی در دسترس است که ایمنی فوق‌العاده ای دارند.

anesthesia medicines

بیهوشی ایمن و بی خطر

علاوه بر داروهای کم‌عارضه و پیشرفته، امروزه با وجود دستگاه‌های نمایشگر متعددی که علائم حیاتی بیماران را لحظه به لحظه در حین عمل نمایش می‌دهند و پزشکان و پرسنل مجربی که بیماران را حین بیهوشی به طور مداوم تحت نظر قرار می‌دهند، بیهوشی دیگر عملی کاملا ایمن و بی خطر به شمار می آید.
کافی است تعدادی نکته کلیدی را که در ویدئوی پائین به طور مختصر و در سایت دکتر حسنانی به تفصیل آموزش داده شده به خاطر بسپارید و به آنها عمل کنید. در این صورت، نه تنها بی هوشی کاملا ایمنی خواهید داشت بلکه بعد از عمل حتی با عوارض خفیف ناشی از بی هوشی مثل حالت تهوع نیز مواجه نخواهید شد.

key points

نکاتی که باید قبل از بیهوشی رعایت کنید

قبل از عمل به مدت ۸ ساعت چیزی نخورید تا معده شما کاملا خالی باشد. زیرا در هنگام بیهوشی اگر چیزی داخل معده باشد، ممکن است محتویات معده برگشت کرده و وارد مجرای تنفسی گردد. هرچند که وجود یک لوله پلاستیکی در نای شما در هنگام جراحی خطر این حادثه را پائین می آورد، اما اگر معده خالی نباشد باز هم احتمال خطر وجود دارد. این را هم بدانید که قرار نیست ۷ ساعت و ۵۹ دقیقه قبل از عمل تا حد توان بخورید و بیاشامید و شکمتان را پر کنید! زیرا با این کار، از منظور اصلی ناشتا بودن که همان خالی بوده معده است دور خواهید شد. بهترین کار آن است که شب قبل از عمل، شام معمولی بخورید و صبح روز عمل ناشتا بیایید. 
خالی بودن معده قبل از عمل
شب قبل از جراحی (چه عمل زیبایی صورت، چه عمل زیبایی بینی) شام زیاد نخورید و معده خود را پر نکنید. زیرا از هدف اصلی خود که خالی بودن معده در هنگام جراحی است، دور خواهید شد.

در ویزیت های قبل از عمل، هرگونه بیماری زمینه ای، داروهایی که مصرف می کنید، عادت هایی که دارید مثل سیگار کشیدن یا مصرف مشروبات الکلی را بدون رو دربایستی با پزشک خود در میان بگذارید. زیرا پزشک با در نظر گرفتن همه این موارد برنامهٔ بیهوشی شما را برای روز عمل تنظیم می کند.
اگر سیگاری هستید، ۲ هفته قبل از عمل سیگار کشیدن را متوقف کنید. البته هر چه زمان توقف سیگار کشیدن بیشتر باشد بهتر است. سیگار اکسیژن خون را کم کرده و احتمال مشکلات تنفسی در حین عمل را افزایش میدهد. یکی از مواردی که در حین عمل به دقت توسط دستگاه کنترل می شود و در نمایشگر نشان داده می شود میزان اکسیژن موجود در خون است.

سنسور اکسیژن خون
در زمان بیهوشی، برای پایش مداوم وضعیت بیمار یک سنسور اکسیژن خون یا پالس اکسیمتر (Pulse Oximeter) به انگشت دست، گوش یا گاهی نوک بینی متصل می‌شود. این وسیله با تاباندن نور به پوست و بررسی تغییرات آن، میزان اشباع اکسیژن خون (SpO₂) و ضربان قلب را به‌طور لحظه‌ای اندازه‌گیری می‌کند. چون هنگام بیهوشی امکان کاهش اکسیژن‌رسانی به بدن وجود دارد، پالس اکسیمتر به تیم بیهوشی این امکان را می‌دهد که هرگونه افت اکسیژن یا تغییر در ضربان قلب را سریع تشخیص دهند و اقدامات لازم را انجام دهند. این سنسور ساده و غیرتهاجمی، از مهم‌ترین ابزارهای ایمنی حین بیهوشی است و نقش حیاتی در حفظ سلامت بیمار ایفا می‌کند.

به اتاق عمل خوش آمدید!

قبل از شروع عمل جراحی، از شما خواسته می شود روی تخت دراز بکشید. سپس متخصص بی هوشی بالای سرتان آمده و شرح حال مختصری از شما می گیرد. معمولاً قبل از بیهوشی یک بار دیگر دکتر حسنانی را بالای سرتان می بینید تا دوباره در مورد مدل بینی مورد نظرتان با او صحبت کنید و خواسته هایتان مرور کنید.

قبل از بیهوشی
صحبت بیمار با متخصص بیهوشی قبل از عمل

تزریق داروی بیهوشی

در ابتدا یک سوزن پلاستیکی نرم و باریک به کمک سوزن فلزی درون رگ شما وارد می شود. سوزن فلزی سپس خارج شده و لوله پلاستیکی ظریف که به یک دریچه یک طرفه مجهز است درون رگ باقی می ماند. این دریچه یک طرفه از بیرون آمدن خون از رگ و یا برگشت مایع تزریقی ممانعت می کند. ورود سوزن به داخل پوست دست یا ساعد کمی دردناک است. اما بعد از خروج سوزن از درون لوله پلاستیکی آنچه در درون رگ باقی میماند دردی نخواهد داشت. برای کاهش درد خفیف ناشی از تزریق سوزن به رگ می توانید یکی دو ساعت قبل از عمل پشت دست چپتان کرم بی حس کننده املا (حاوی لیدوکائین) بمالید.

رگ گیری، آنژیوکت، شروع بیهوشی
داروهای بیهوشی با استفاده از سوزنی به نام آنژیوکت وارد بدن شما می شوند.
به این ترتیب قبل از عمل، در طول عمل یا حتی بعد از عمل، هر گونه سرم یا مایع دیگری که برای شما لازم است بدون نیاز به رگ گیری مجدد، به بدن شما تزریق می شود. داروهای بیهوشی، داروهای ضد درد، داروهای شل کننده عضلانی، داروهای آرامبخش، آنتی بیوتیک، سرم و حتی در صورت لزوم (اما به ندرت) خون از جمله مایعاتی هستند که ممکن است بسته به علائم حیاتی بدن از طریق این مجرای باریک به رگ وارد شوند. این لوله پلاستیکی توسط نوار چسب، محکم به پوست چسبیده میشود تا از رگ بیرون نیاید. 
ماسک اکسیژن
ماسک اکسیژن یکی از ابزارهای مهم در شروع و حین بیهوشی است که روی دهان و بینی بیمار قرار می‌گیرد و اکسیژن خالص یا ترکیبی از اکسیژن و گازهای بیهوشی را به ریه‌ها می‌رساند. پیش از قرار دادن لوله بیهوشی، ماسک اکسیژن به بیمار وصل می‌شود تا ذخایر اکسیژن بدن بالا برود و در طول فرایند القای بیهوشی، ایمنی بیشتری فراهم شود. همچنین در برخی اعمال کوتاه یا زمانی که نیاز به لوله‌گذاری در نای نیست، ماسک اکسیژن می‌تواند برای رساندن گازهای بیهوشی و اکسیژن کافی به تنهایی مورد استفاده قرار گیرد. این ماسک با طراحی ساده و غیرتهاجمی خود نقش بسیار مهمی در تأمین اکسیژن و حفظ تنفس ایمن بیمار حین جراحی ایفا می‌کند.
قبل از تزریق داروی بی هوشی، یک ماسک اکسیژن روی بینی و دهان شما قرار داده می شود تا چند ثانیه ای تنفس کنید و اکسیژن خونتان تا حدی بالا رود. چند دقیقه بعد از اینکه داروی بی هوشی وارد بدنتان شد، کم کم به خواب عمیقی فرو می روید که با خواب معمولی تفاوت های زیادی دارد. خواب طبیعی با یک صدای بلند، یک ضربه یا یک عامل تحریک کننده می پرد اما وقتی شما بی هوش هستید هیچ دردی را احساس نمی کنید، هیچ صدایی را نمی شنوید و هیچ چیز شما را بیدار نمی کند. این بی هوشی و بی دردی تا زمانی که داروهای بی هوشی به شما تزریق می شوند باقی خواهد بود.

داروی بیهوشی، دستگاه تزریق تدریجی
داروهای بیهوشی و آرام‌بخشی مدرن اغلب از طریق دستگاه‌های تزریق تدریجی (Infusion Pump) وارد بدن بیمار می‌شوند تا سطح بیهوشی به‌طور یکنواخت و کنترل‌شده حفظ شود. این دستگاه‌ها دوز مشخصی از داروهایی مانند پروپوفول، فنتانیل یا میدازولام را با سرعت تنظیم‌شده به رگ بیمار تزریق می‌کنند و به متخصص بیهوشی امکان می‌دهند عمق بیهوشی را دقیق مدیریت کرده و از بیدار شدن یا بی‌هوشی بیش از حد جلوگیری کنند. استفاده از این روش باعث کاهش نوسانات در سطح هوشیاری، ایمنی بیشتر برای بیمار و بهبود روند بیداری پس از عمل می‌شود.

تنفس هنگام بیهوشی

در هنگام بی هوشی ماهیچه های شما توان باز نگه داشتن مجاری تنفسی را ندارند و اختیار نفس کشیدن تان دست خودتان نیست. به همین علت قبل از شروع عمل جراحی، یک لوله پلاستیکی نرم به آرامی وارد نای گردیده و به دستگاه تنفس مصنوعی وصل می شود تا اکسیژن مورد نیاز بدن به صورت کنترل شده ای فراهم گردد.

anesthesia tube

پایش علائم حیاتی بیمار هنگام بیهوشی

هنگامی که شما بی هوش هستید یک گیره فلزی به یکی از انگشتان دست یا پایتان وصل است که اکسیژن خون را اندازه گیری می کند. بازوبند فشار خون آماده روی بازوهایتان قرار گرفته و هر چند دقیقه یکبار در حین جراحی فشار خونتان اندازه گیری می شود. چسبهای خاصی روی قفسه سینه قرار می گیرند که به دستگاه مانیتور نوار قلبی متصل است و نوار قلب شما را در طول عمل به جراح نشان می دهد. علاوه بر اینها، دمای بدن، ضربان قلب، سرعت تنفس، میزان دی اکسید کربن بازدمی و فعالیت های مغز با استفاده از دستگاه های پیشرفته اتاق عمل به دقت توسط تیم بی هوشی و جراحی مورد پایش قرا می گیرند و در صفحات نمایشگر لحظه به لحظه نمایش داده شده و ثبت می گردند. 
مانیتور پایش علائم حیاتی بیمار
علایم حیاتی بیمار توسط مانیتور پایش می شود.

ریکاوری - به هوش آمدن

وقتی که به هوش می آیید در اتاق ریکاوری یا احیا هستید. سرم به شما وصل است و روی بینی آتل پلاستیکی و زیر بینی گاز استریل قرار گرفته است. در این اتاق به مدت چند دقیقه تحت نظر قرار می گیرید تا به طور کامل به هوش آیید. معمولا گلودرد خفیفی شبیه آنچه در هنگام سرماخوردگی احتمالا تجربه کرده اید در این مرحله احساس می کنید که به علت وجود لوله پلاستیکی در گلو هنگام جراحی است. این درد خفیف معمولا ظرف چند ساعت و یا نهایتا ظرف یکی دو روز برطرف می شود.

ریکاوری بعد از عمل بینی
اتاق ریکاوری محلی است که بیمار بلافاصله پس از عمل بینی و خروج از بیهوشی به آن منتقل می‌شود تا تحت نظر قرار گیرد. در این چند ساعت، پرستاران علائم حیاتی مانند ضربان قلب، فشار خون، تنفس و سطح هوشیاری بیمار را به‌طور مداوم کنترل می‌کنند و در صورت نیاز اکسیژن یا داروهای لازم تجویز می‌شود. هدف از ماندن در ریکاوری اطمینان از بازگشت ایمن بیمار به هوشیاری کامل و پایدار شدن وضعیت عمومی اوست؛ سپس در صورت نبود مشکل، بیمار به بخش منتقل می‌شود تا ادامه مراقبت‌ها در آنجا انجام گیرد.

ترخیص از کلینیک

پس از اینکه کارتان در اتاق ریکاوری تمام شد به بخش منتقل می شوید و چند ساعتی تا زمان ترخیص آنجا می مانید. معمولا هنگام ترخیص، تامپون از داخل بینی شما خارج می شود اما در صورت صلاحدید پزشک ممکن است در آوردن تامپون به روز بعد موکول شود. در نهایت سرم قطع می گردد و سوزن پلاستیکی از رگ خارج می شود. یک ظرف سوپ به شما داده می شود تا میل کنید. پس از آن اگر هیچ مشکلی نداشتید از کلینیک ترخیص می شوید. حتما در هنگام ترخیص با خودتان حداقل یک نفر همراه داشته باشید زیرا رانندگی بعد از عمل مطلقا ممنوع است.

آشنایی با داروهای بیهوشی


سوفنتانیل، داروی بیهوشی
سوفنتانیل (Sufentanil) یک داروی بسیار قوی از گروه اپیوئیدهاست که در بیهوشی عمومی و برای کنترل درد حین و بعد از جراحی استفاده می‌شود. این دارو از فنتانیل هم قوی‌تر است و با اتصال به گیرنده‌های اپیوئیدی در مغز و نخاع باعث کاهش احساس درد و افزایش آرام‌بخشی می‌شود. سوفنتانیل معمولاً به صورت وریدی و همراه با سایر داروهای بیهوشی تزریق می‌شود تا تعادل مناسبی از بی‌دردی، آرامش و بی‌هوشی ایجاد کند. به دلیل قدرت بالای آن، نیاز به دوزهای کم‌تری نسبت به سایر داروهای مشابه وجود دارد و همین موضوع باعث می‌شود شروع اثر سریع و مدت اثر نسبتاً کوتاه داشته باشد. کنترل دقیق دوز توسط متخصص بیهوشی بسیار مهم است، زیرا مصرف بیش از حد می‌تواند خطر سرکوب تنفسی و سایر عوارض جدی را افزایش دهد.

فنتانیل، داروی بیهوشی، پیش دارو و آرامبخش قبل از بیهوشی
فنتانیل (Fentanyl) یک داروی مسکن و بیهوشی بسیار قوی از خانواده مخدرهاست که در بیهوشی عمومی برای کاهش درد، آرام‌بخشی و کمک به تثبیت عمق بیهوشی به‌کار می‌رود. این دارو چندین برابر قوی‌تر از مورفین است و به‌صورت وریدی تزریق می‌شود. فنتانیل در حین عمل باعث کاهش واکنش بدن به درد و جلوگیری از افزایش فشار خون و ضربان قلب ناشی از تحریکات جراحی می‌شود. اثر آن سریع شروع می‌شود اما مدت اثر کوتاه دارد، به همین دلیل ممکن است طی عمل چندین بار تجویز شود یا همراه داروهای دیگر استفاده گردد. اگرچه داروی موثری است، اما نیاز به پایش دقیق دارد زیرا مصرف آن می‌تواند باعث کاهش تنفس، افت فشار خون و در دوز بالا حتی ایست تنفسی شود.

پروپوفول: داروی بیهوشی، القا و نگهداری بیهوشی
پروپوفول (Propofol) یکی از پرکاربردترین داروهای بیهوشی وریدی است که هم برای القای بیهوشی (شروع خواب بیمار قبل از جراحی) و هم برای نگهداری بیهوشی در طول عمل به‌کار می‌رود. این دارو اثر سریع و کوتاه‌مدت دارد و پس از تزریق در عرض چند ثانیه موجب خواب عمیق بیمار می‌شود، به همین دلیل کنترل آن برای متخصص بیهوشی آسان است. پروپوفول علاوه بر ایجاد خواب، خاصیت آرام‌بخش و ضد اضطراب نیز دارد و پس از قطع دارو، بیمار نسبتاً سریع به هوشیاری بازمی‌گردد. یکی از مزایای مهم آن کاهش تهوع و استفراغ بعد از عمل است، اما نیاز به نظارت دقیق دارد زیرا می‌تواند باعث کاهش فشار خون و تضعیف تنفس شود.

آتراکوریوم: داروی بیهوشی، شل کننده عضلات
آتراکوریوم (Atracurium) یک داروی شل‌کننده عضلانی غیر دپلاریزان است که در بیهوشی عمومی برای شل شدن عضلات و تسهیل لوله‌گذاری در نای و انجام عمل جراحی استفاده می‌شود. این دارو خود خاصیت بیهوش‌کنندگی یا ضددرد ندارد، بلکه با مسدود کردن انتقال پیام عصبی به عضلات، آن‌ها را موقتاً فلج می‌کند تا جراح بتواند راحت‌تر عمل را انجام دهد. آتراکوریوم از طریق ورید تزریق می‌شود و یکی از مزایای مهم آن این است که متابولیسمش وابسته به کبد یا کلیه نیست، بلکه عمدتاً از طریق فرآیندی به نام تجزیه هوفمن در خون غیرفعال می‌شود، بنابراین برای بیماران با مشکلات کبدی یا کلیوی نیز ایمن‌تر است.

میدازولام: داروی بیهوشی، ضد اضطراب، آرام بخش، شکل کننده عضلات
میدازولام یک داروی بیهوشی از دسته بنزودیازپین‌ها است که به‌طور گسترده برای آرام‌بخشی، کاهش اضطراب، القای خواب و ایجاد فراموشی موقت پیش از اعمال جراحی یا اقدامات پزشکی استفاده می‌شود. این دارو اثر سریع و کوتاه‌مدت دارد و معمولاً به صورت وریدی یا خوراکی تجویز می‌شود. میدازولام با تقویت اثر گابا در مغز باعث ایجاد آرامش و کاهش فعالیت سیستم عصبی مرکزی می‌شود. در بیهوشی عمومی، معمولاً به‌عنوان داروی پیش‌مدیکاسیون یا همراه سایر داروهای بیهوشی استفاده می‌شود. مصرف آن باید دقیقاً تحت نظر متخصص بیهوشی باشد، زیرا می‌تواند باعث کاهش تنفس و افت فشار خون شود.

پتیدین: داروی بیهوشی
پتیدین (Pethidine) که با نام مپریدین (Meperidine) هم شناخته می‌شود، یک داروی مخدر (اپیوئیدی) است که در بیهوشی و کنترل درد مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دارو معمولاً برای کاهش دردهای شدید حین و بعد از جراحی یا به‌عنوان بخشی از داروهای القای بیهوشی تزریق می‌شود. پتیدین با اثر روی گیرنده‌های اپیوئیدی در مغز و نخاع، آستانه تحمل درد را بالا می‌برد و احساس آرامش و خواب‌آلودگی ایجاد می‌کند.