احتمال مرگ در اثر جراحی بینی
دکتر حمیدرضا حسنانی
متخصص گوش، حلق و بینی | جراح بینی در تهران | متخصص جراحی بینی
آیا جراحی بینی میتواند مرگبار باشد؟ واقعیتهای آماری و تجربه جراحان حرفهای را بخوانید تا با خیالی آسوده تصمیم بگیرید. امکان مرگ در جراحی بینی بسیار پایین است. مثل این است که بپرسیم اگر سوار هواپیما بشویم احتمال سقوط هواپیما وجود دارد یا ندارد. من بیش از 12 هزار نفر را تا کنون جراحی کردم و هیچکدام خداروشکر تا الان فوت نکرده اند و همگی زنده هستند.
مرگ در اثر جراحی بینی بسیار نادر است، اما مانند هر عمل جراحی دیگری صفر نیست. موارد بسیار معدودی از مرگ معمولاً به عوارض بیهوشی، واکنشهای شدید دارویی، مشکلات قلبی‑عروقی، آمبولی یا عفونتهای شدید مرتبط بودهاند. با انجام عمل در مرکز مجهز، توسط جراح و تیم بیهوشی مجرب و همچنین بررسی دقیق وضعیت سلامت بیمار قبل از عمل، احتمال بروز چنین عوارضی بسیار بسیار کم میشود.
آیا ممکن است فرد بعد از عمل بینی بمیرد؟
به طور علمی و براساس آمار جهانی، احتمال مرگ در جراحی بینی بسیار پایین است. بیشتر مطالعات میزان ریسک را بین: ۱ در ۱۰۰٬۰۰۰ تا ۱ در ۵۰۰٬۰۰۰ جراحی گزارش کردهاند — یعنی از هر صد هزار تا نیم میلیون عمل، فقط یک نفر ممکن است دچار عارضه مرگبار شود.این آمار حتی از بسیاری از جراحیهای درمانی و حتی بعضی فعالیتهای روزمره نیز کمتر است. اما صفر نبودن این احتمال باعث میشود پزشکان و مراکز جراحی موظف باشند «بالاترین استاندارد ایمنی» را رعایت کنند.
چرا با وجود سادگی ظاهری عمل بینی، احتمال مرگ وجود دارد؟
مرگ پس از جراحی بینی معمولاً نتیجه یک مشکل منفرد نیست، بلکه مجموعهای از عوامل میتواند باعث وقوع یک حادثه بسیار نادر شود. این عوامل شامل موارد مربوط به بیهوشی، بیماریهای زمینهای، تکنیک جراحی، واکنشهای غیرقابل پیشبینی بدن و مراقبتهای ناکافی قبل یا بعد از عمل هستند.مهمترین عوامل موثر بر افزایش احتمال مرگ بعد از جراحی بینی
۱. مشکلات و عوارض بیهوشی
بیش از ۵۰٪ موارد مرگ مرتبط با جراحیها در دنیا مربوط به بیهوشی عمومی است، نه خود عمل.این مشکلات شامل:
• واکنش آلرژیک شدید به داروهای بیهوشی
• توقف تنفسی یا سختی در تهویه
• افت یا افزایش شدید فشار خون
• آریتمیهای خطرناک قلب
• اختلالات متابولیک نادر
انتخاب متخصص بیهوشی باتجربه و بررسی دقیق سابقه بیمار احتمال این مشکلات را به حداقل میرساند.
یکی از علت های ترس از بیهوشی، باورهای نادرستیست که در مورد بیهوشی وجود دارد. ریزش مو، کاهش حافظه، آسیب به دندان ها و احساس خفگی تا چند روز از باورهای نادرستی هستند که در مورد بیهوشی وجود دارند. لازم به ذکر است که در بیهوشی به علت بی حرکتی، احتمال رکود خون و لخته شدن خون در مویرگ ها در افراد مسن و سالمندان وجود دارد.
۲. بیماریهای زمینهای کنترلنشده
وجود بیماریهای مزمن میتواند تحمل بدن نسبت به بیهوشی و جراحی را کاهش دهد. مهمترین آنها عبارتند از:• بیماریهای قلبی و آریتمیها
• آسم یا COPD کنترلنشده
• دیابت کنترل نشده
• فشار خون بالا
• اختلالات انعقادی
• بیماریهای کلیوی یا کبدی پیشرفته
اگر بیمار این مشکلات را پنهان کند، ریسک جراحی بهطور جدی افزایش مییابد.
۳. خونریزی شدید حین یا بعد از عمل
هرچند خونریزیهای کوچک طبیعیاند، اما در موارد بسیار نادر ممکن است یک خونریزی کنترلنشده منجر به شوک شود.عوامل زمینهساز:
• مصرف آسپرین، وارفارین، کلوپیدوگرل
• اختلالات پلاکتی یا انعقادی
• بیماری کبدی
• فشار خون بالا
• دستکاری شدید بینی بعد از عمل
۴. عفونت شدید (سپسیس)
عفونت بعد از رینوپلاستی معمولاً خفیف و محدود است، اما اگر تبدیل به عفونت منتشر خون یا سپسیس شود میتواند تهدیدکننده حیات باشد.این حالت بسیار نادر است و بیشتر در مواردی رخ میدهد که:
• مرکز جراحی استانداردهای استریل را رعایت نکند
• بیمار بهموقع مراقبتهای بعد از عمل را انجام ندهد
• دیابت شدید یا نقص سیستم ایمنی وجود داشته باشد
۵. آمبولی چربی یا لخته خون
دو نوع آمبولی ممکن است رخ دهد، اگرچه در عمل بینی شدیداً نادر است:• آمبولی ریه (PE) ناشی از لخته خون
• آمبولی چربی در صورتی که تزریقهای نامعتبر در اطراف بینی انجام شده باشد
• اینها میتوانند باعث قطع خونرسانی ریه و قلب شوند و تهدیدکننده حیات باشند.
۶. واکنشهای نادر دارویی
بعضی افراد ممکن است به داروهای آنتیبیوتیک، مسکن یا داروهای تزریقی جراحی واکنش آنافیلاکسی نشان دهند که اگر سریع کنترل نشود میتواند خطرناک باشد.۷. تزریقهای غیرایمن (فیلر یا چربی) همراه با جراحی
گاهی برخی غیرمتخصصان همزمان با عمل یا بعد از آن اقدام به تزریق فیلر یا چربی میکنند. در صورتی که تزریق بهطور اشتباه وارد رگها شود، ممکن است باعث:• نکروز پوست
• آسیب چشمی
• مرگ بافت
• حتی مرگ بیمار (در موارد بسیار نادر) شود.
چگونه ریسک مرگ نزدیک به صفر میشود؟
با رعایت اصول زیر احتمال مرگ در عمل بینی عملاً به یک عدد بسیار ناچیز و نزدیک به صفر میرسد:۱. انتخاب جراح باتجربه و دارای بورد تخصصی مهارت جراح و تیم بیهوشی مهمترین عامل کاهش ریسک است.
۲. انجام آزمایشها و چکاپ کامل قبل از عمل شامل CBC، تستهای انعقادی، قند خون، عملکرد قلب، کلیه و کبد.
۳. رعایت اصول بیهوشی استفاده از متخصص بیهوشی مجرب و تجهیزات مدرن حیاتی است.
۴. اعلام کامل سوابق پزشکی توسط بیمار پنهان کردن بیماریها یا داروها میتواند خطرناک باشد.
5. رعایت مراقبتهای بعد از عمل مثل: عدم فعالیت سنگین، کنترل فشار خون، مصرف منظم داروهای تجویزی، عدم دستکاری بینی و مراجعه بهموقع در صورت خونریزی یا عفونت.
6. انتخاب مرکز جراحی استاندارد مرکز باید دارای اتاق عمل مجهز، سیستم استریل مناسب و امکانات مدیریت فوریتهای پزشکی باشد.
آیا مرگ بعد از جراحی بینی در ایران زیاد است؟
شواهد علمی و آمارهای مراکز بزرگ جراحی نشان میدهند که میزان مرگ ناشی از رینوپلاستی در ایران نیز بسیار پایین و مطابق استاندارد جهانی است.مواردی که در رسانهها مطرح میشوند معمولاً بسیار نادر و اغلب به یکی از عوامل زیر مرتبط هستند:
• بیماری پنهان بیمار
• بیتجربگی جراح
• بیتجربگی متخصص بیهوشی
• انجام عمل در مراکز غیرمجاز
• عدم رعایت مراقبتهای پس از عمل
در مراکز معتبر و زیر نظر جراحان باتجربه، این احتمال عملاً نزدیک به صفر است.